Maliyyə bazarlarında hamı qazanmaq istəyir, amma nəticədə insanların böyük hissəsi – təxminən 90%-i – müəyyən müddətdən sonra hesabını əridir. Bu, illərdir dəyişməyən statistikadır və səbəbi “bazar çox çətindir” deyil. Problem adətən treyderin öz davranışında olur.
Bir çox insan ticarətə emosiyalarla başlayır. İlk dəfə qazanan kimi özünü “bazar dahisi” hesab edir, ilk dəfə uduzan kimi də panikaya düşür. Bu emosional yellənmə təcrübəsiz treyderləri ən çox yoran və dağıdan amildir. Ən tipik səhvlərdən biri odur ki, insanlar itkidən sonra dərhal qisas almağa çalışır. Buna “revenge trading” deyirlər. İtkini geri qaytarmaq istəyən beynin isə sağlam qərar vermək şansı sıfırdır.
Digər böyük problem — planın olmamasıdır. Çox treyder bazara niyə daxil olduğunu, hədəfin nə olduğunu və harada çıxacağını bilmir. Nəticədə ticarət qumara çevrilir: “Düşsə çıxaram… Dursa artıraram…” Bu cümlələr tanışdırsa — deməli, problem sistemdədir. Hər ticarətin girişi, çıxışı və riski əvvəlcədən bəlli olmadıqda nəticə təsadüfi olur.
Risk idarəetməsi isə tamam başqa bir fəsildir. İnsanlar ticarətə 50–100$ ilə başlayır, amma bir əməliyyatda 20%-lik risk edirlər. Bir neçə itki ilə hesab sıfırlanır və treyder fikirləşir: “Bazar məni sevmir.” Halbuki problem sadədir: risk, giriş ölçüsü və kapital idarəsi düzgün qurulmamışdı. Uğurlu treyderlərin hamısının ortaq cəhəti – kiçik risk, böyük səbr.
Bundan başqa, çoxları bazarı yalnız qrafiklərdən ibarət hesab edir. Amma bazarı hərəkət etdirən əsas şeylər – xəbərlər, faiz qərarları, dünya iqtisadiyyatı və investor davranışıdır. Makronu anlamayan treyder, qrafikdə gördüyü hər hərəkəti təsadüfi kimi qəbul edir, halbuki arxasında böyük səbəblər dayanır.
Ən axırda isə böyük gözlənti problemi gəlir. Çox insan bir neçə aya milyonluq treyder olacağını düşünür. Bu gözlənti həm emosional təzyiq yaradır, həm də treyderi tələsik qərarlara itələyir. Maliyyə bazarında qazanc yavaş, səbirli və nizamlı şəkildə gəlir.
Reallıq budur: treyderlərin 90%-i bazarı anlamağa çalışmır — yalnız pul qazanmağa çalışır. Qazanmaq isə bazarı anlamağın yan məhsuludur. Əgər psixoloji nizam, sistemli strategiya və risk idarəetməsi bir arada olarsa, o 10%-lik dilimə keçmək tamamilə mümkündür.