Maliyyə bazarları tarixində qeydə alınmış ilk böyük spekulyativ balon Tulip Mania hesab olunur. Bu hadisə XVII əsrdə, təxminən 1630-cu illərdə Niderlandda baş verib və insanların bazar psixologiyasının qiymətlərə necə təsir etdiyini açıq şəkildə göstərib. Həmin dövrdə lalə soğanaqları nadirlik və status simvoluna çevrilmiş, qısa müddətdə real dəyərindən qat-qat baha qiymətlərlə alınıb-satılmağa başlanmışdı.
Tulip Mania zamanı bəzi lalə növlərinin qiyməti bir evin dəyərinə bərabər idi. İnsanlar yalnız qiymətlərin artacağı gözləntisi ilə alış edirdi. Burada əsas rol oynayan amil emosiya, kütlə psixologiyası və “qaçırmaq qorxusu” idi. Nə istehsal dəyəri, nə də real tələb nəzərə alınırdı.
1637-ci ildə bazarda etibar sarsıldıqda isə qiymətlər birdən-birə çökməyə başladı. Alıcı tapılmadı, müqavilələr ləğv olundu və böyük maliyyə itkiləri yarandı. Bu hadisə sübut etdi ki, bazarlarda yalnız yüksəlişə inanmaq təhlükəlidir.
Tulip Mania bu gün də səhm, forex və kripto bazarlarında tez-tez xatırladılır. Çünki texnologiya dəyişsə də, insan davranışı dəyişmir. Tarix göstərir ki, bazarı anlamadan edilən hər yatırım balon riskini daşıyır.